Kruševo

Kruševo je naselje u opštini Novi Pazar, okruženo selima i zaseocima Gorandža, Janičare, Osoje, Štedim i Čašić Dolac. Nalazi se u jugozapadnom dijelu novopazarske opštine , na 10-om kilometru, sa desne strane, put Novi Pazar-Ribariće-Podgorica, na 300- om kilometru južno od Beograda, na dionici puta koji preko Ibarske magistrale vodi prema Kosovu i Jadranskom moru.

Selo se spominje u turskom popisu 1445. godine kao dio sela koje pripada vilajetu Jeleču, a predstavlja has (posjed) Isa-bega Ishakovića sa 17 kuća. Prema popisu iz 2002. bilo je 486 stanovnika, a prema popisu iz 1991. bilo je 668 stanovnika, što nam govori o migraciji iz sela u grad. Od Drugog svjetskog rata pa do masovnog iseljavanja za Tursku od 1957. do 1968. godine, selo je brojalo preko 300 domaćinstava.

Prema zadnjem popisu iz 2002. godine, Kruševo ima 89 domaćinstava, sa 315 punoljetnih stanovnika, a prosječna starost stanovništva iznosi 29,4 godina. Prosječan broj članova po domaćinstvu je 5,46. Naselje je u potpunosti naseljeno Bošnjacima. U posljednja tri popisa, primijećen je pad u broju stanovnika, a razlozi su, prije svega, iseljavanje za Tursku, gdje sada po slobodnoj procjeni živi od 1000 do 1500 Bošnjaka porijeklom iz ovog mjesta, i migracija selo-grad.

Dugo razdoblje ljudske prošlosti nije zasvjedočeno pisanim tragovima na ovim prostorima i ostaće tajna za sve naredne generacije. O njoj sudimo i vršimo podjelu na temelju materijalnih ostataka koji su nam ostali sačuvani kroz ta vremenska razdoblja. Na osnovu nekih popisa, ostataka materijalne kulture, sa sigurnošću može se tvrditi da je to bilo prije više od 300 godina kada je veliki broj stanovništva iz raznih krajeva naseljavali opštinu Novi Pazar i okolinu. Selo spada u naselja razbijenog tipa. Zbog konfiguracije terena i rodbinskih veza formirane su mahale: Hoćanska (manji dijelovi mahala su Ulica, Đerlek, Mitiljavica i Šaćirovića mahala ili Ćafa), Koporska (Branjevac, Fekovska, Osojčanska i Šljivari ili Podgaj) i Lotinska. Nema nikakvih pisanih dokumenata koji bi svjedočili kako je selo Kruševo dobilo ime i koliko je staro.

U selu Kruševu žive porodice Koporaca, Hoćana i Lotinaca, također, Džeferdari, Draškovići, Biševci, Trokovići, Kolašinci, Radenice, Avdovići, Tutići i drugi doseljenici. Danas Kruševo broji svega 45 domaćinstava. Jedna od prvih poznatih porodica koja se doselila u selo Kruševo je porodica Bektaševića iz Gusinja, koja je u našem kraju poznata kao Koporci. Važno je istaći da od vremena kada su se Bektaševići, odnosno KOPORCI, doselili u Kruševo, pa do današnjih dana, udaljili su se do šestog, a u nekim familijama i do sedmog koljena. Prije nastanka prezimena ljudi su se koristili imenima, no brojčanim rastom stanovništva osobama sa istim imenom počeli su se davati nadimci kao znaci raspoznavanja, tako da su se prezimena počela mijenjati rastom broja familija.

Iako prezime, u svakodnevnom životu pojedinca, nema ono značenje i važnost koju ima osobno ime, ipak je ono sa stajališta mnogih znanosti zanimljivije jer je nedovoljno istraženo i nudi puno šire polje istraživanja, te iz tog razloga navodimo prezimena koja su međusobno vezana. Koporci: Zejnelović, Bejtović, Dervišević, Osmanović, Halitović, Rašidović, Jahović, Hajdarević, Bajramović, Redžepović, Kadrić, Hamidović, Elezović, Fazlić, Smajović. Hoćani: Emrović, Bahtijarević, Bećirović, Beširović, Šaćirović, Nurović, Murtezić, Šemović, Latifović, Džanković. Lotinci: Muminović, Sefović, Kujović, Hodović, Arslanović, Izberović i Lotinac.

Čitav kraj je također bogat prirodnim resursima. To je prostrana planinska teritorija na kojoj se optimalno smjenjuju blagi i oštri usponi, riječni usjeci i doline, visoravni, veliki kompleksi šuma, prostrane livade, voćnjaci i pašnjaci. U Kruševu je sagrađena džamija koja je, kako kažu starije džematlije, jedna od prvih izgrađenih na ovim prostorima, izgrađena je 1965. godine, ovo je ujedno i prva džamija na teritoriji Novog Pazara sagrađena poslije II svjetskog rata. Plac za džamiju poklonio je Šaćir Šaćirović. Bila je to džamija od drvene građe (čatme) i sa drvenom munarom, koja je zbog oronulosti, a i potrebe za proširenjem, 1987.

Godine, uz angažman imama Džemaila ef. Mehmedovića i vrijednih mještana, srušena i napravljena postojeća. Džamija ima sređenu unutrašnjost i opremljenu abdesthanu. Izgradnjom džamije, selo dobija na značaju, jer je ona postala centar, ne samo za muslimane Kruševa, nego i za muslimane okolnih sela. Ona postaje simbol vjere i pečat Bošnjaka na ovim prostorima. Veoma je posjećena, posebno džumom, ramazanom na teravijama i raznim manifestacijama. U njoj se tradicionalno izvodi vjerska pouka tako da je iz ove džamije izašlo mnogo kvalitetnih kadrova, koji su i danas na službi u Islamskoj zajednici.

Iz ovoga džemata je potekao veliki broj vrijednih biznismena, intelektualaca i javnih ličnosti. Karakteristično za ovo mjesto je to što iz njega potiče veliki broj vjerskih službenika, njih preko 30, koji su u posljednjem stoljeću službovali na različitim dužnostima u Islamskoj zajednici. U najtežim vremenima u ovome džematu imamsku dužnost je obavljao mula Tufo ef. Dervišević, Munir ef. Zenović, Smail ef. Hamidović, Džemail ef. Mehmedović, a dužnost imama danas obavlja Selmo ef. Halitović.

U vremenu prije izgranje džamije ovo selo se ponosilo imamima kojih se i dan danas rado sjećamo, jer su oni ti koji su učinili uz Allahovu, dž. š., pomoć, da Kruševo postane rasadnik uleme. (Mula Suljo ef. Ahmetović, koji je bio i državni imam, matičar, mula Dano ef. Dervišević i mula Husko rahmetullahi alejhim). Prema našim saznanjima, imami koji vode porijeklo iz Kruševa su: Teufik - Tufo ef. Dervišević, Mustafa ef. Bejtović, Smail ef. Hamidović, Kasim ef. Dervišević, Ahmo ef. Bećirović, Munir ef. Zenović, Adem ef. Emrović, Džemail ef. Mehmedović, Ćerim ef. Redžepović, Abdulah ef. Bećović, Selmo ef. Halitović, Hajro ef. Halitović, Džemšo ef. Rušović, Adem ef. Tahirović, Bejto ef. Emrović, Idris ef. Beširović, Abdulah ef. Šaćirović, Muhedin ef. Latifović, Dževad ef. Zejnelović, Nedžad ef. Mehmedović, Nedžad ef. Redžepović, Munir ef. Bejtović, Šefćet ef. Bejtović, Senad ef. Halitović, Enes ef. Dervišević, Nihad ef. Dervišević, Ahmedin ef. Dervišević. Kruševo je, inače, u narodu poznato kao rasadnik hodža, a Boga mi i pjevača tradicionalne bošnjačke sevdalinke, poput Muja Zejnelovića, Riza Džankovića i Riza Hamidovića i dr. U selu je obnovljena škola i svi prilazni putevi do zaseoka i mahala, ograđeni su svi mezaristani, tako da su stvoreni svi preduslovi da selo prihvati sve one koji su ga napustili, a željeli bi da se vrate.